Al begin jaren ’90 sprak premier Lubbers die woorden uit: “Nederland is ziek.” Destijds ging het over de bijna 1 miljoen mensen met een WAO-uitkering. Ruim drie decennia later is dat aantal nauwelijks veranderd. Wat wél anders is, is wie de rekening betaalt: de Nederlandse werkgevers dragen maandelijks (!) zo’n 2,5 miljard euro af aan verzuim en arbeidsongeschiktheid.

Maar misschien zit de kern van het probleem inmiddels ergens anders. Want in plaats van alleen de cijfers, is er nu ook de leefomgeving die ons uitdaagt: digitalisering, constante bereikbaarheid, drukte, regels, belastingen en een overheid die overal aanwezig is. Je zou kunnen zeggen: ons land ís niet alleen ziek, het maakt ons ook ziek.

Toch hoeft dat geen somber verhaal te zijn. Want juist door sociale gezondheid centraal te zetten – door aandacht te hebben voor verbinding, energie, veerkracht en betekenis – kunnen we de balans herstellen. Niet door klachten weg te duwen, te ontkennen of bij werkgevers en werknemers te parkeren, maar door eerlijk te kijken naar de wereld om ons heen en samen te zoeken naar gezonde antwoorden. Dat is een van de belangrijke onderwerpen die straks in de nieuwe opleiding Regie op Gezondheid bij Gezond in Bedrijf behandeld gaan worden. En samen met Othersite at Work gaan we de mogelijkheden onderzoeken of er een meldings- en interventiemodel kan komen waarmee vroegtijdig melding en ondersteuning gerealiseerd kan worden.

Dus wat is gezondheid eigenlijk?

Het is in ieder geval veel meer dan alleen niet ziek zijn. Tegenwoordig maken we qua gezondheid onderscheid tussen drie onderling verbonden vormen:

• Lichamelijke gezondheid – hoe goed je lichaam functioneert en meewerkt.
• Geestelijke gezondheid – hoe stevig en flexibel je hoofd en emoties zijn.
• Sociale gezondheid – hoe je gedijt in je omgeving en in contact met anderen.

Die laatste categorie – sociale gezondheid – krijgt vaak nog (veel) te weinig aandacht. Terwijl juist dát bepaalt hoe we ons bewegen in de samenleving, hoe we relaties onderhouden en hoeveel energie we krijgen (of verliezen) van de wereld om ons heen.

Waar fysieke en mentale gezondheid vooral over onszelf gaan, zegt sociale gezondheid iets over de wisselwerking met de buitenwereld. Hoe ga je om met collega’s, buren of vrienden? Wat doen toenemende werkdruk, bereikbaarheid en de drukte van het woon-werkverkeer met je? En hoe beïnvloedt de voortdurende stortvloed aan regels, verplichtingen en prikkels van de maatschappij en overheid je dagelijks welbevinden? Steeds meer mensen ervaren dat die constante druk en complexiteit hen letterlijk ziek maken. 

Het laat zien dat gezondheid niet stopt bij het lichaam of de geest: ook de kwaliteit van onze sociale omgeving, zowel zakelijk als privé heeft een directe en grote impact. Steeds meer werknemers bezwijken onder het ‘moeten’ en het voortdurend (ook moeten) ‘aanstaan’.

Een impactmeter sociale gezondheid – hoe mooi zou dat zijn?

Google levert er (nog) geen resultaten over op, maar stel je eens voor: een instrument dat organisaties en dienstverleners helpt om sociale gezondheid inzichtelijk te maken. Want laten we eerlijk zijn: bij bijna de helft van al het verzuim en de instroom in de WIA wordt de oorzaak nog altijd onder het containerbegrip ‘psyche’ geparkeerd. Handig? Niet echt.

Wat nu als je vóórdat iemand uitvalt al beter zicht krijgt op de échte mogelijke oorzaken om zo toekomstig verzuim te voorkomen? Precies dáár kan een impactmeter sociale gezondheid van waarde zijn. Denk aan een Time-outgesprek, waarin bijvoorbeeld helder wordt dat de combinatie van werk en mantelzorg de werknemer te veel dreigt te worden. In plaats van wachten tot het misgaat, kun je dan meteen schakelen: een coach inroepen die samen met werknemer én werkgever kijkt naar een betere verdeling van de zorgtaken, of een familieoverleg begeleiden waarin broers, zussen of anderen mee gaan draaien.

Zo’n Time-out interventie, ruim vóór er sprake is van verzuim, zorgt voor overzicht, een meer eerlijke taakverdeling en vooral rust. Het laat werknemers voelen dat hun werkgever oog heeft voor hun sociale gezondheid – en dát vertrouwen maakt vaak het verschil tussen overleven of floreren op de werkvloer.

Tot slot

De toekomstige begeleiding van sociale gezondheid met behulp van het mensgericht casemanagement is dus méér dan het begeleiden van het huidige Poortwachter-proces. Het is een manier van kijken en werken waarin de mens centraal staat, met aandacht voor het geheel. Het levert niet alleen betere resultaten op, maar ook duurzamere en meer menselijke oplossingen – voor zowel werknemer als werkgever. Mocht je bij het lezen vragen hebben of meer informatie willen ontvangen dan kun je je melden of mailen via Verzuimdynamiek.nl of Kompetanse.nl

Bedankt voor je tijd en tot een volgende,

Groet, ook namens de bedenker en auteur; Herwin Schrijver.