Met de traditionele aanpak blijft arbodienstverlening structureel steken op 50% effectiviteit. In deze blog wordt er verteld over de systeemfout in het verzuimbeleid – en wat we eraan kunnen doen.

Stelling:
“De oorzaken voor afwezigheid zijn niet per definitie dezelfde als voor verzuim. Toch stelt de Wet verbetering poortwachter (Wvp) met de voorgeschreven uitvoering iedere afwezigheid vanaf dag 1 gelijk aan verzuim.”

Welkom bij de tweede blog in deze driedelige reeks. In deze serie verkennen we hoe een nieuwe kijk op mobiliteit – in plaats van louter re-integratie – organisaties en (arbo)dienstverleners helpt effectiever en mensgerichter om te gaan met afwezigheid en verzuim. Heb je deel 1 nog niet gelezen? Doe dat dan hier. In deze blog zoomen we in op een pijnlijke realiteit: de traditionele arbodienstverlening kan in de praktijk nooit meer dan 50% van de verzuimmeldingen effectief bedienen.

Waarom dat zo is? Omdat de huidige wetgeving uitgaat van een te nauwe definitie van verzuim. We nemen je stap voor stap mee.

1. Hoe is de gelijkstelling tussen afwezigheid en verzuim ontstaan?

In Nederland beoordelen we sinds 1967 niet meer of verzuim een sociale of een professionele oorzaak heeft. Het politieke besluit om deze nuance los te laten heeft grote gevolgen gehad. Het gevolg? De bijbehorende specialistische kennis en aanpak – medisch of niet-medisch – verdween daardoor helaas ook.

Met de komst van de Wet verbetering poortwachter is het onderscheid tussen afwezigheid en verzuim verder verdwenen. De wet beschouwt iedere ziekmelding vanaf dag 1 als verzuim, tenzij een bedrijfsarts anders vaststelt. Maar dat gebeurt  (ondanks alle richtlijnen) slechts zelden.**

Samenvattend:

• De Wvp houdt geen rekening met de veelheid aan oorzaken voor afwezigheid.
• Werkgevers hebben daarom beleidsmatig een alternatieve bril nodig die erkent dat ‘afwezigheid’ méér is dan ‘ziekte’.
• Er moet los van verzuim ruimte komen voor niet-medische interventies zonder dat alles eerst door een medisch filter hoeft.

** Op de volgende pagina ter verduidelijking een afbeelding die het ontstaan zichtbaar maakt.

2. Wat zijn de verschillen tussen afwezigheid en verzuim?

De huidige praktijk kent een systeemfout: alle afwezigheid wordt automatisch gelabeld als ziekteverzuim. Maar de realiteit is complexer. Veel mensen vallen tijdelijk uit vanwege andere oorzaken dan ziekte – denk aan motivatieproblemen, privésituaties of levensfasevraagstukken.

Voorbeelden van niet-medische oorzaken:

• Gebrek aan motivatie of zingeving
• Loopbaanonzekerheid of -frustratie
• Relatieproblemen, familieconflicten, mantelzorg, cultuurverschillen
• Levensfase-gerelateerde dilemma’s of persoonlijke crises

Deze oorzaken vragen niet alleen om een totaal andere aanpak dan medische begeleiding, maar ook om een compleet andere timing. Maar dat is niet hoe het systeem nu werkt.

3. Wat zijn de gevolgen van deze systeemfout?

De gevolgen zijn verstrekkend – voor werknemer, werkgever én dienstverlener:

1. Medicalisering van normale menselijke worstelingen
Persoonlijke, privé en/of werk gerelateerde uitdagingen krijgen al snel een medisch label (zoals burn-out), puur om toegang te krijgen tot hulp.

2. Mismatch in interventies
Een medewerker met loopbaanfrustratie krijgt therapie in plaats van coaching of heroriëntatie.

3. Vastlopende re-integratie
Als het medische pad geen oplossing biedt, blijft er vaak niets over. Niet-medische alternatieven worden te laat ingezet of zijn onbekend (logisch wanneer de echte oorzaak onbekend gebleven is).

4. Inefficiëntie in kosten en tijd
Werkgevers investeren in onnodige en dure medische trajecten die geen resultaat opleveren omdat de échte oplossingen elders liggen: in de organisatie, de privéomgeving of het loopbaanbeleid.

En dan de harde conclusie: meer dan 50% van de langdurige verzuimgevallen kent op de dag van de melding geen medische oorzaak. Toch start bij iedere ziekmelding automatisch een medisch verzuimtraject. Zelfs als je als arbodienst alles perfect doet, kun je dus maximaal de helft van de verzuimgevallen goed begeleiden. De rest zit vast in een verkeerd systeem.

“Wanneer de wet je verplicht om midden in de zomer met schaatsen bij de Bonkervaart te staan, kan niemand je verwijten dat je de Elfstedentocht niet wint.”

4. Wat is er nodig?

Wat als we afwezigheid zouden zien als een Time-out in de werkrelatie – en niet als per definitie medisch verzuim? Dat vraagt om een fundamenteel andere benadering:

• Een gedifferentieerde aanpak: medische begeleiding waar nodig, maar ook psychosociale, loopbaangerichte en organisatorische interventies waar passend.
• Ruimte voor alternatieven vóórdat verzuim optreedt: gesprekken waarin we, zelfs nog zonder ziekmelding, kijken wat iemand nodig heeft: coaching, heroriëntatie, ontwikkelkansen.
• Een bredere kijk op re-integratie: niet standaard eerst terug naar je oude werkplek, maar juist ook richting nieuw perspectief op basis van mobiliteit.

Van wetgeving naar werkelijke beweging

Bij Verzuimdynamiek werken we met unieke innovatieve programma’s als Time-out en VoorUitzicht, waarbij afwezigheid wordt gezien als kans op heroriëntatie. We zetten mensgericht casemanagement in dat niet begint bij ziekte, maar bij werknemer- en werkbetrokkenheid.

Door met behulp van Navigatiegesprekken, liefst nog voor het verzuim, direct álle mogelijke oorzaken in beeld te brengen – medisch, psychologisch én professioneel – ontstaat ruimte voor eerdere, effectievere en mensgerichtere oplossingen. Dat is niet alleen beter voor de medewerker én de organisatie maar financieel ook nog eens veel meer aantrekkelijk.

Tot slot

In de derde en laatste blog gaan we verder in op hoe mobiliteit en mensgericht casemanagement daadwerkelijk bij organisaties kunnen worden geïmplementeerd. Ook staan we stil bij wat werkgevers en werknemers zelf kunnen en ook moeten doen om de huidige aanpak te doorbreken en zo minder afhankelijk te zijn van externe (medische) trajecten.

Ben je nieuwsgierig geworden naar een bredere kijk op verzuim, afwezigheid en mensgericht casemanagement? Op Verzuimdynamiek.nl vind je meer blogs en achtergrondartikelen.💡 Abonneer je gratis en ontvang als eerste nieuwe blogs, whitepapers en uitnodigingen voor webinars en events – speciaal voor HR-, arbo- en verzuimprofessionals. Weet je al genoeg en wil je een strategische presentatie (die zijn niet kosteloos) dan kan dat natuurlijk ook. Stuur in dat geval even een mail zodat we een afspraak kunnen inplannen.

Bedankt voor het lezen. Tot de volgende blog!

Hartelijke groet,
Herwin Schrijver
Juni 2025