De data-experts rekenen zich rijk: ze kunnen straks het verzuim voorspellen. Werkelijk van alles wordt erbij gehaald: mannen, vrouwen, leeftijden, type werkzaamheden maar ook welke periode in het jaar en zelfs de weersomstandigheden! En dan kan het grote voorspellen beginnen: UWV geeft namens de overheid een verzuimcode rood af aan alle werkgevers voor de groep vrouwen tussen de 25-40 jaar en de nog gedeeltelijk werkende oma’s tussen de 55 en 67 jaar.

Na het weekend breekt er een risicoperiode aan want het is 3 weken voordat de vakantieperiode en de schoolvakanties gaan beginnen. Daarnaast gaan de temperaturen de komende week richting de 30 graden. Op basis van de data-analyses betekent dit voor de werkende dames uit de genoemde doelgroepen voor de komende 3 weken een gemiddelde verhoging van de werkstress met 19,3% met uitschieters qua piekbelasting tot 42,4%!  UWV adviseert werkgevers om de situatie de komende weken te managen door de betrokken werknemers dagelijks samen met hun personal Health AI-agent de vragen van hun persoonlijke work-life balance programma door te nemen. Ook is het verstandig om de leidinggevenden de komende weken binnen de doelgroep zo snel als mogelijk met de ‘5 minutes cool-down’ gesprekken te laten beginnen. 

Allemaal mussen

De afgelopen jaren zijn er in veel grote steden vogeltellingen gehouden en bijna iedere vogel die er werd geteld werd een ‘mus’ genoemd. Het vanzelfsprekende gevolg van deze manier van tellen is dat het aantal mussen explosief is gestegen. Wanneer je bijna alles wat vliegt een mus noemt dan hoef je niet te onderzoeken hoe het komt dat het mussenbestand in Nederland explodeert. Dat is dan logisch toch?

Niet bij verzuim

Bij verzuim krijgt tegenwoordig een groot deel van de ziekmeldingen het label ‘psychisch’. Als je steeds meer verschillende klachten onder die noemer schaart, is het eigenlijk niet vreemd dat het aantal gevallen van ‘psychisch verzuim’ vervolgens explosief lijkt toe te nemen. Later schuift het label uiteraard ook door richting UWV wanneer de WIA-beoordeling plaatsvindt en jawel: krantenkoppen dat de WIA vanwege psychische klachten explodeert.

En dan gebeurt er iets bijzonders, iets opmerkelijks. In plaats van eerst de vraag te stellen of we wel op de juiste manier classificeren (wat is nou echt de oorzaak), wordt er uitgebreid onderzoek gedaan naar de oorzaken die deze vermeende explosie als gevolg hebben. En ook bij het aansluitende speurwerk is er opnieuw nauwelijks tot geen aandacht voor de benoeming. Wat er met nadruk wel gebeurt is dat de verklaringen vooral aan de kant van het werk worden gezocht: werkdruk, gebrek aan werkgeluk, overuren, hoge prestatienormen, leiderschap… noem maar op.

Dat deze manier van redeneren nauwelijks vragen oproept, is eigenlijk best bijzonder. Dus wanneer we een vogeltje zien en vervolgens besluiten om alle vogels gemakshalve ‘mussen’ te noemen en we daarna onderzoek presenteren waaruit blijkt dat er daarom steeds meer mussen zijn, neemt niemand zo’n conclusie serieus. We hebben immers eerst zelf het label ‘mus’ geplakt.

Bij verzuim doen we vaak precies hetzelfde. Een melding vanwege werkstress wordt gelabeld als een psychisch verzuimgeval. Daarna volgt logischer wijze een medische verzuimbegeleiding en worden psychische interventies ingezet. Wanneer uiteindelijk niets helpt, logisch wanneer de oorzaak niet psychisch is, dan volgt mogelijk de WIA. UWV kijkt naar het afgegeven verzuimlabel en jawel: de oorzaak WIA-toekenning zijn de psychische klachten. Het label bepaalt de route, terwijl de vraag of het label eigenlijk wel klopt, nauwelijks nog wordt gesteld.

Relatie met het voorspellen van verzuim

Zo komen we bij de titel van deze blog: Verzuimcode rood. Waarom werd die ook alweer afgegeven? Volgens de beschikbare data zou het verzuimrisico voor bepaalde groepen werknemers, onder specifieke omstandigheden en gedurende een bepaalde periode, sterk zijn toegenomen.

Maar hoe betrouwbaar kunnen zulke voorspellingen eigenlijk zijn wanneer de onderliggende data al vanaf het begin op een onjuiste of onvolledige manier zijn gelabeld? Als het vertrekpunt niet klopt, hoe groot is dan de kans dat de voorspelling wel klopt?

En die vraag gaat verder dan alleen de voorspelling. Hoe effectief kunnen verzuimbegeleiding en interventies zijn wanneer ze zijn gebaseerd op een verkeerd label? Als de oorzaak niet goed is vastgesteld, is de kans groot dat ook de gekozen aanpak niet aansluit bij de werkelijke situatie.

Daarmee ontstaat een nog fundamentelere vraag: hoe groot is de kans dat een Verzuimcode rood uiteindelijk juist dat veroorzaakt wat het probeert te voorkomen? Er verandert immers niets aan de manier waarop verzuim wordt gelabeld. Dezelfde onvolledige of onjuiste data blijven de basis vormen voor nieuwe analyses en voorspellingen. Vervolgens wordt op basis daarvan een verhoogd verzuimrisico afgegeven en rollen werkgevers een daarbij passend pakket aan maatregelen uit. Wanneer de analyse niet klopt, bestaat het risico dat die maatregelen niet alleen hun doel missen, maar zelfs averechts werken en het verzuim juist veroorzaken.

De elektrische fiets

Stel dat de ouders van een werknemer uit de genoemde doelgroep een elektrische fiets aanschaffen. Ze zijn al op leeftijd en zoals bekend neemt het reactievermogen met de jaren af. Juist een elektrische fiets vraagt echter het tegenovergestelde: door de hogere snelheid zijn situaties complexer en is een sneller reactievermogen nodig.

Een ongeluk zit dan al snel in een klein hoekje. Een gebroken arm, een gebroken heup of ander letsel kan ertoe leiden dat vader of moeder tijdelijk niet meer zelfstandig kan functioneren. De kinderen springen bij en nemen de mantelzorg op zich.

Die extra zorg kost tijd, energie en aandacht. De combinatie van werk, privé en mantelzorg wordt steeds moeilijker vol te houden. Uiteindelijk meldt de werknemer zich ziek vanwege werkstress. Vanaf dat moment krijgt de melding daarom al snel het label psychisch, terwijl de werkelijke oorzaak zich niet in het psychische domein bevindt, maar in het domein van de sociale gezondheid.

Juist dat label ontbreekt in de verzuimpraktijk vrijwel altijd. Slechts weinig bedrijfsartsen richten hun begeleiding expliciet in vanuit het perspectief van sociale gezondheid. Daar zijn verschillende redenen voor. Er zijn nauwelijks hulpmiddelen beschikbaar, de professionele richtlijnen bieden weinig houvast, verzuimsoftware ondersteunt dit label nauwelijks en ook de Wet verbetering poortwachter is in de praktijk vooral ingericht op twee categorieën: fysieke gezondheid en psychische gezondheid.

Daardoor verdwijnt een belangrijke oorzaak van verzuim uit beeld. Niet omdat die oorzaak er niet is, maar omdat het juiste label ontbreekt.

Vergrijzing

In plaats van de verzuimvoorspellingen op basis van data een andere voorspelling? Wat mogen we verwachten wanneer we het ontbreken van het label sociale gezondheid combineren met de voortschrijdende vergrijzing?

Die vergrijzing zet de komende jaren namelijk stevig door. Volgens de meest recente prognoses van het CBS groeit het aantal 65-plussers tussen 2026 en 2030 met ongeveer 9%. Tegelijkertijd wordt ook de werkende beroepsbevolking gemiddeld ouder. Vergrijzing is op zichzelf geen verzuim en betekent zeker niet automatisch dat iedere oudere werknemer vaker ziek wordt. Wel neemt het aandeel oudere werknemers toe, waardoor de kans op langdurig verzuim en de vervangingsopgave voor werkgevers groter worden.

Daar komt nog iets bij. Niet alleen werknemers worden ouder, ook hun ouders. Daardoor groeit de kans dat steeds meer werkenden naast hun baan mantelzorg en andere vormen van ondersteuning moeten verlenen. In combinatie met de aanhoudende bezuinigingen op de zorg en andere sociale voorzieningen zal dit een steeds groter beroep doen op de sociale gezondheid van werknemers. Juist de groep oudere werknemers, die dan zelf al kwetsbaarder wordt, krijgt hierdoor een dubbele belasting: de uitdagingen van het ouder worden én de verantwoordelijkheid voor ouder wordende ouders.

Wanneer deze vorm van belasting de komende jaren niet als sociale gezondheid wordt herkend, maar voortdurend met psychisch wordt gelabeld blijft niet alleen de werkelijke oorzaak buiten beeld, maar ook de kans op een passende oplossing.

Tot slot

Los van de bestaande problemen qua verzuim en uitvoering staan we ook op de drempel van ingrijpende veranderingen door AI en de verdere digitalisering van onze samenleving. Misschien zal de geschiedenis straks terugkijken op AI als een technologie die niet alleen ons werk veranderde, maar de mens vooral dwong opnieuw na te denken over de betekenis van het leven. Wanneer dat gebeurt, dan zal de belangrijkste innovatie waarschijnlijk niet technisch zijn maar bestaan uit de manieren waarop mensen richting, gemeenschap en betekenis vinden in een wereld waarin werk en inkomen niet langer vanzelfsprekend het antwoord zijn. Mocht je naar aanleiding van deze blog vragen hebben of behoefte hebben aan verdere toelichting, dan kun je contact opnemen via Verzuimdynamiek.nl. Eventuele afspraken in of (te) nabij grote steden behoren voor mij helaas niet tot de mogelijkheid.

Dank voor het lezen.

Groet, Herwin Schrijver.